ویلا گیلک

موقعیت: املش، گیلان، ایران

مصالح: بتن

استودیو: دفتر معماری تیم

معمار مسئول: داوود صلواتی

گروه طراحی: علی شریفی، نازلی آذرخش، مهسا آقاحاصل، حامد علی عسگری، زهرا اکبری، آرمین اسمعیل زاد، شیلا شهرکی، اسما پیروز

توضیحات:

متن تهیه شده توسط معماران:

روایت: گیلک، خانه‌ای خودزی و خودمانا. در گیلان، شمال ایران، جایی که رطوبت کمابیش همیشگی‌ست و باران همزاد زندگی، معماری چیزی فراتر از ساختن است؛ واکنشی‌ست پایدار به طبیعت؛ نه تنها در پاسخ به باران، که در گفت‌وگو با رطوبت، باد، دم و بازدمِ زمین.

گیلک، در دلِ اَملَش، نه فقط یک بنا، که موجودی زنده است؛ وجودی خودنگه‌دار و خودسامان‌ده، که در بستر تاریخیِ معماری گیلان، ریشه دوانیده است.

این بنای پویا، بر پایه‌ی الگوی مربع نه‌تایی شکل گرفته است؛ ساختاری که ریشه در خانه‌های چهارصفه و همچنین قالی‌های ایرانی دارد و در خود، تعادلی درونی میان تقارن، تهویه و نظم ‌فضایی پدید آورده است. این هندسه، پیکربندی پنهانِ بناست؛ همان چیزی که امکان خودسازماندهی را فراهم می‌آورد. بازشوها، لبه‌های پیش‌آمده‌ی سقف و احجام فرعیِ پیرامونی، یادآورِ ایوان‌ها و غلام‌گردش‌های بومی، فضاهای باز و نیمه‌باز در خانه‌های روستایی گیلان است.

در میانه‌ی این الگو، وُویدی مرکزی جای گرفته که قلب تپنده‌ی گردش هواست؛ فضایی میان‌تهی با جداره‌های شفاف و گشودگی‌ها در ارتفاع، که با ایجاد فشار منفی، جریان هوا را راهبری و رطوبت را همچون دودکشی رو به آسمان، از بنا به بیرون می‌راند.

بازشوهایی که در راستای بادهای غالب طراحی شده‌اند، در تعامل با این وُوید میانی، میدان تنفسِ بنا را شکل می‌دهند. همان‌گونه که در خانه‌های سنتیِ گیلان، فرم به گونه‌ای‌ست که هوا از یک سو وارد و از سوی دیگر به بیرون هدایت می‌شود، در اینجا نیز مسیرهای آمدوشدِ هوا با همنشینیِ دقیقِ فضاها هم‌آوا شده‌اند تا تهویه‌ی دوسویه (Cross Ventilation) به شکلی طبیعی رخ دهد؛ نسیم مطلوب، از بازشوهای تعبیه شده ورود می‌کند و هوای مرطوب از بازشوهای مقابل و نیز، وویدِ میانی به بیرون می‌رود.

از سوی دیگر، گیلک همچون خانه‌های سنتی آن منطقه، با پله‌هایی از سطح زمین فاصله گرفته است؛ نه تنها برای پرهیز از رطوبت، بل از آن‌رو که هوا در زیر ساختمان حرکت کند و فضای خالیِ میان زمین و بنا نفس بکشد. این عملکرد، یادآور عناصرِ دوپوسته‌ی ایرانی‌ست؛ آن‌ها که میان دو لایه‌شان، هوا می‌چرخد و بنا را از درون متعادل می‌سازد.

فرم سقف نیز، آشنای خطه‌ی شمال است؛ چهارشیب، ممتد، همچون سقف‌های گالشی، آماده‌ی پذیرش باران‌های همیشگی‌ست؛ سقفی که آب باران را از هر سو گردآوری و پس از عبور از فیلترهای اولیه، به سوی ناودان‌های پیرامونی، و سپس مخزن‌های زیرزمینی هدایت می‌کند؛ راهکاری پایدار، متناسب با اقلیم پربارش منطقه. آب جمع‌آوری شده می‌تواند در فصل‌های کم‌بارش‌تر، برای آبیاری باغچه، شست‌وشو و مواردی از این دست مورد استفاده قرار گیرد. هندسه‌ی سقف، با افزون‌وکاست‌های مهارشده، به زبان معاصر بدل شده است؛ همان معنا، با بیانی امروزی. سقفی که بخش‌هایی از پوسته‌‌اش، می‌تواند پذیرای پنل‌های خورشیدی نیز باشد.

گیلک، بازخوانی عمیق و مدرنی‌ست از یک تیپولوژی بومی در اقلیمی مرطوب؛ با الهام از پاسخ‌های تاریخی که می‌تواند در زمان ماندگار باشد. وجودی که در آن، هر خطِ پلان و هر شکستِ سقف، با اقلیم سخن می‌گوید؛ هر بازشو، یادگاری‌ست از یادگیری‌های بومی و هر خالی، به‌سانِ میان‌تهی مرکزی، مجالی‌ست برای آرامش، آسایش و زندگی.

اثر برنده در بخش ساخته شده سومین دوره‌ی جایزه ویلا ۱۴۰۴ با کد شرکت کننده VA-۰۱۷۲

جهت ملاحظه اخبار این دوره از جایزه بزرگ ویلا به بخش اخبار وبسایت رسمی مجله ویلا مراجعه نمایید.

فهرست نهایی برندگان سومین دوره‌ی دوسالانه‌ی جایزه‌ویلا ا علام شد.